| |
Η ΜΑΓΕΙΑ ΤΗΣ ΟΡΕΙΝΗΣ
ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ
Όλη η
Αρκαδία και οι ορεινές περιοχές της Άνω Μεσσηνίας και Ηλείας εκτός
της ειδυλλιακής φύσης και τη μαγεία του μυστηρίου, εκτός από τα
άγρια βουνά και τις πλαγιές που όλες μαζί και κάθε μία χωριστά έχουν
κάτι να διηγηθούν είτε με την παράδοση, είτε με την εικόνα, είτε με
τη δραστηριότητα της φύσης έχουν να μας δώσουν και πολλά θαύματα
είτε φυσικά, είτε θεϊκά. Ένα τέτοιο θαύμα θα μας απασχολήσει και θα
προσπαθήσουμε μαζί να δώσουμε τις εξηγήσεις μας.
Είναι το εκκλησάκι της Αγίας Θεοδώρας που βρίσκεται στα φυσικά
σύνορα των νομών Αρκαδίας - Μεσσηνίας και πολύ κοντά στα σύνορα με
το νομό Ηλείας. Είναι πολύ καλά κρυμμένο στις ρίζες του βουνού
Τετραζίου (υψ. 1384).
Σήμερα έχει πρόσβαση από όλους τους νομούς που αναφέραμε πιο πάνω
και αυτό γιατί ο άνθρωπος ψάχνει το μυστήριο, το θαύμα όπου κι αν
βρίσκεται.
ΠΡΟΦΟΡΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ
Όπως όλοι
γνωρίζουμε, όπου η ιστορική έρευνα δεν μπόρεσε να καταγράψει τα
γεγονότα, το κενό καλύπτει η προφορική παράδοση με όλες τις
αδυναμίες που έχει, όπως η παραποίηση και η διαστρέβλωση. Όμως σε
κάθε παράδοση όσο κι αν παραποιηθεί πάντα μένει ο ιστός των
γεγονότων και είναι δουλειά του ιστορικού ερευνητή να ανακαλύψει
αυτό τον ιστό.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των ειδικών το εκκλησάκι πρέπει να
χτίστηκε κατά την εποχή της Ενετοκρατίας στην περίοδο 900-1100 μ.Χ.
Ο χριστιανισμός μετά τον πρώτο ενθουσιασμό της νέας θρησκείας και
μετά τους πολλούς διωγμούς είχε καθιερωθεί σαν επίσημη θρησκεία.
Τότε πήρε έκταση ο μοναχισμός γιατί όπως πίστευε μία μερίδα
αφοσιωμένων διανοητών της εποχής, πρέπει και στην κοινωνική ζωή να
εφαρμόζονται οι βασικές αρχές της χριστιανικής θρησκείας και ότι ο
μοναδικός τρόπος για να εξαλειφθούν όλα τα κακά, που μάστιζαν την
κοινωνία, ήταν να οργανωθεί η κοινωνική ζωή πάνω στην αρχή της
κοινοκτημοσύνης στο «ο έχων δύο χιτώνας να δίνει τον ένα», της
συγνώμης στο «αγαπάτε αλλήλους», της απάρνησης, της υλικής απόλαυσης
και της αφοσίωσης στο Χριστό. Έτσι δημιουργήθηκαν οι πρώτες εστίες
της μοναχικής οργάνωσης της ζωής, τα Μοναστήρια.
Την περίοδο εκείνη στην περιοχή της Άνω Μεσσηνίας όπου σήμερα είναι
το χωριό Μοναστηράκι του Δήμου Ανδανίας υπήρξε το μοναστήρι της
Παναΐτσας. Κτίσματα υπάρχουν άλλα σε κακή κατάσταση και άλλα
ερειπωμένα.
Ήταν πλούσιο μοναστήρι με πολλές μοναχές. Το μοναστήρι κατά την
παράδοση, είχε γίνει στόχος επιδρομών και λεηλασιών από οργανωμένους
ληστές ή ακόμα και μεμονωμένα άτομα.
Οι ηγούμενοι της Μονής για να αποκρούσουν τις επιθέσεις αυτές
οργάνωσαν στρατιωτικά τμήματα από εθελοντές χριστιανούς των γύρω
χωριών. Έτσι κάθε οικογένεια χριστιανών έπρεπε να στέλνει ένα
παλικάρι για να υπηρετήσει σ’ αυτό το εθελοντικό σώμα. Εάν δεν είχε
η οικογένεια αγόρι έπρεπε να υπηρετήσει ο πατέρας κι αν ο πατέρας
δεν μπορούσε τότε έπρεπε να καταβάλει τα έξοδα για να στρατολογηθεί
κάποιος μισθοφόρος.
Σ’ αυτή λοιπόν την περιοχή μεταξύ των χωριών Βάστα (Μπάστα),
Δασοχώρι (Λυκούρεση) και Άνω Μέλπεια (Γαράτζα) που ήταν γεμάτη από
διάσπαρτους οικισμούς τσοπάνηδων, υπήρχε και μία οικογένεια φτωχή
που δεν είχε αγόρι αλλά πολλά κορίτσια. Ο πατέρας γέρος και άρρωστος
δεν μπορούσε να υπηρετήσει στη φρουρά του μοναστηριού. Δεν είχε όμως
ούτε τα χρήματα να καταβάλλει για την πληρωμή κάποιου μισθοφόρου.
Έτσι έπεσε σε μεγάλη στεναχώρια σαν χριστιανός που ήταν. Τότε μία
από τις κόρες, η Θεοδώρα, αποφάσισε να απαλύνει τον πόνο του πατέρα
της. Ντύθηκε με ανδρικά ρούχα και παρουσιάστηκε στο μοναστήρι για να
εκτελέσει το ιερό χρέος.
Εκεί παρουσιάστηκε σαν Θοδωρής.
Δυνατό κορίτσι, γενιά ξωμάχου, συνηθισμένο στις κακουχίες δεν
αντιμετώπισε προβλήματα με τη ζωή στο στρατιωτικό τμήμα. Ήταν
σβέλτη, εύχαρις και δυνατή. Επί πλέον ήταν πολύ έξυπνη και με την
προθυμία της απέκτησε το σεβασμό και τη συμπάθεια όλων, ακόμη και
της ηγουμένης. Έτσι σιγά σιγά κατάφερε με όλες της τις αρετές να
γίνει καπετάνιος της φρουράς. Όλα πήγαιναν καλά μέχρι την ημέρα που
μία μοναχή υπέκυψε στον πειρασμό και σχετίστηκε μ’ έναν αξιωματικό
της φρουράς κι έμεινε έγκυος. Όταν έγινε πια φανερό το γεγονός
επικράτησε πανικός στη μονή. Ήταν ένα βαρύ για την εποχή και τις
αρχές της θρησκείας αμάρτημα, άρα πρέπει και η τιμωρία να είναι
εξίσου βαριά και για τους δύο. Η ηγουμένη δίνει εντολή να κλειστεί
στο κελί της η μοναχή και κανείς να μην της δίνει σημασία. Απ’ όλους
μόνο ο Θοδωρής με τη χρυσή καρδιά της λέει λόγια παρηγοριάς.
Αυτή την καλοσύνη του Θοδωρή σκέφτηκε πονηρά να εκμεταλλευτεί η
μοναχή και αποφάσισε να συκοφαντήσει και να δώσει στην ηγουμένη το
πρόσωπο που έφταιξε για την κατάστασή της. Έτσι κατονόμασε το Θοδωρή
(Θεοδώρα) ως υπαίτιο για να σωθεί η ίδια και ο αγαπημένος της. Ο
Θοδωρής μπροστά στο δίλημμα να πει την αλήθεια για το ποιος είναι,
σκέφτηκε ότι θα τιμωρούσαν τον πατέρα της που εξαπάτησε την ηγουμένη
και γι’ αυτό προτίμησε τη θανάτωσή της. Παρ’ όλο ότι τα αμαρτήματα
συγχωρούνται από την Εκκλησία, στην προκειμένη περίπτωση με σφάλμα
της ηγουμένης όπως λέει η παράδοση αποφάσισε να αποκεφαλιστεί ο
Θοδωρής (Θεοδώρα).
Μετά την καταδίκη, ο Θοδωρής οδηγήθηκε έξι εφτά χιλιόμετρα μακριά
από το μοναστήρι και στην περιοχή όπου σήμερα βρίσκεται το εκκλησάκι
της Αγίας Θεοδώρας. Πριν την εκτέλεση ρωτήθηκε, όπως οι
βαρυποινίτες, να πει τις τελευταίες επιθυμίες της. Κι’ αυτή τότε,
κατά την παράδοση είπε: «Το σώμα μου να γίνει εκκλησία, τα μαλλιά
μου δέντρα και το αίμα μου νερό». Έτσι έγινε το θαύμα που βλέπουμε
μπροστά μας.
Η συνέχεια είναι αποκαλυπτική και η αδικία μεγάλη. Όταν ο δήμιος
κατέβασε στο σώμα του Θοδωρή το ξίφος του, αμέσως με το τράνταγμα
του σώματος ξεπετάχτηκαν τα στήθη της Θεοδώρας και τότε όλοι
κατάλαβαν τι είχε γίνει. Τώρα το αμάρτημα είναι της Μονής, πολύ βαρύ
αμάρτημα η θανάτωση ενός ανθρώπου και μάλιστα αθώου. Η κατάρα έπεσε
βαριά πάνω στο μοναστήρι και το ρήμαξε. Και ενώ το πλήθος των
μοναχών προσευχόταν καθημερινά για τη σωτηρία του μοναστηριού και
της ψυχής τους, η κατάρα ήταν τόσο μεγάλη που το μοναστήρι σιγά σιγά
κατάρρευσε και το δυναμικό των μοναχών μέρα με τη μέρα γινόταν
λιγότερο, μέχρι που έμειναν 3-5 μοναχές χωρίς να ανανεώνεται το
μοναστήρι. Τώρα δεν υπάρχει μοναχή πια εκεί και όπως θυμούνται οι
πιο παλιοί η τελευταία ζωή ήταν μέχρι τη δεκαετία του ’50. Αυτά
έγιναν εδώ φίλε προσκυνητή και φίλε επισκέπτη. Εδώ έπλασε η θεϊκή
δύναμη και ο νους του ανθρώπου αυτό το μεγάλο θαύμα.
ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ
 Φίλε
επισκέπτη πρέπει να ξέρεις ότι βρίσκεσαι στις πηγές του Χάραδρου,
παραπόταμου του Πάμισου, του μυθικού ήρωα θεού όπως μας λέει η
γραπτή μυθολογία και ο μεγάλος Παυσανίας στα «Μεσσηνιακά» του. Τα
νερά του Πάμισου κυλάνε χιλιάδες χρόνια και είναι πηγή ευτυχίας και
ζωής για τον κάμπο της Μεσσηνίας το καλοκαίρι και συμφοράς το
χειμώνα όταν τα νερά της πηγής φουσκώνουν και σμίγουν με τα νερά της
βροχής που φτάνουν ορμητικά και θολά από τις απόκρημνες πλαγιές του
Τετραζίου και πλημμυρίζουν τον κάμπο. Οι γεωλογικές ανακατατάξεις
όπως φαίνεται από τη μορφολογία της γύρω περιοχής ήταν πολλές και
πολύ παλιές. Οι πέτρες μέσα στο ποτάμι είναι λείες και λευκές, άρα
το νερό το ορμητικό τις μεταφέρει από μακριά, τα ανοίγματα μέσα σε
μεγάλους βράχους γύρω από την εκκλησία πολλά. Στο βορειοανατολικό
μέρος και σε απόσταση 50 μ. από την εκκλησία υπάρχει μεγάλη σχισμή
που ακούγεται στο βάθος το νερό που τρέχει σε μεγάλο βάθος. Στο
βορειοδυτικό μέρος και σε απόσταση 50 μ. βρίσκεται πολυκλαδικό
σπήλαιο. Κατά καιρούς έχουν κατέβει στο σπήλαιο ντόπιοι και κάποτε
μάλιστα βρήκαν αντικείμενα που συμπίπτουν με τους διωγμούς των
χριστιανών. Σύμφωνα με όσα είπαν οι σπηλαιολόγοι πρόκειται για την
κοίτη υπόγειου ποταμού που στέρεψε μετά από γεωλογικές
ανακατατάξεις, αν και για την ερμηνεία αυτή υπάρχουν κάποιες
ενστάσεις από όλους εμάς που έχουμε κατέβει στο σπήλαιο. Το νερό της
Αγίας Θεοδώρας δε σταματά. Το καλοκαίρι αναβλύζει λίγο αλλά αρκετό
για να χαρίζει δροσιά και τραγούδι στη γύρω περιοχή. Όταν αρχίζουν
οι βροχοπτώσεις το κεφαλάρι φουσκώνει, αναβλύζει με δύναμη κι’ όλη η
πλευρά της κοίτης βγάζει πολύ νερό.
ΤΟ ΕΚΚΛΗΣΑΚΙ
Η τοιχοποιία
της εκκλησίας είναι από πέτρα, ασβέστη και άμμο από το ποτάμι. Αφού
λοιπόν έχει κτιστεί με ασβέστη πρέπει να οδηγηθούμε ότι είναι
προσπάθεια πολλών. Είναι γνωστό ότι για την παραγωγή ασβέστου
χρειάζεται ασβεστοκάμινος κ.λπ. Επίσης η σκεπή είναι θόλος, άρα
πρέπει να κατασκευάστηκε από ειδικευμένους χτίστες. Όλο το εσωτερικό
της εκκλησίας ήταν γεμάτο αγιογραφίες, στο θόλο και τα πλαϊνά του
εσωτερικού χώρου ήταν ζωγραφισμένα πρόσωπα, ημερομηνίες και
ονομασίες αγίων. Μέχρι και τη δεκαετία του ’40 οι αγιογραφίες ήταν
ορατές, μετά σκεπάστηκαν από τις αναθυμιάσεις (άρχισε να γίνεται
γνωστή η Αγία Θεοδώρα) και με τη βοήθεια της υγρασίας έγινε η
καταστροφή. Νομίζω ότι η αντοχή των αγιογραφιών είναι ένα στοιχείο
για τον προσδιορισμό
της ηλικίας της εκκλησίας. Ο ρυθμός αρχιτεκτονικής της κατασκευής
είναι ο πιο απλός, δηλαδή της «Βασιλικής» (ορθογώνιο
παραλληλόγραμμο
με θόλο).
Η ΑΛΛΗ ΑΠΟΨΗ (ΘΑΥΜΑ ΤΗΣ
ΦΥΣΗΣ)
Μετά την
κατασκευή της εκκλησίας αρχίζει το θαύμα της αρχιτεκτονικής της
φύσης. Αρχίζει μια πάλη ανάμεσα στη ζωή, στη βλάστηση και τη νεκρή
πέτρα.
Χιλιοστό-χιλιοστό, μέρα-νύχτα τα αδύναμα φύτρα κατακτούν ανάμεσα
στις ελάχιστες σχισμάδες το ζωτικό χώρο τους. Έτσι το φύτρο έγινε
θάμνος και ο θάμνος δέντρο. Όλα αυτά συντελέστηκαν στους αιώνες.
Τώρα μπροστά μας έχουμε αυτό το μοναδικό και ανεπανάληπτο μπουκέτο,
που στέκεται εδώ και εκατοντάδες χρόνια οργανικά δεμένο με τη γη και
το περιβάλλον. Αρκεί μόνο να σκεφτούμε ότι καθώς μεγάλωναν τα
δέντρα, το κέντρο βάρους των δέντρων μετατοπίζονταν και θα έπρεπε
κανονικά η λιθοκατασκευή να καταστραφεί. Κι όμως ταυτόχρονα με τη
μετατόπιση του κέντρου βάρους γίνονταν κι άλλες παράλληλες αλλαγές
έτσι που κάθε μέρα όλη αυτή η δημιουργία να ισορροπεί.
Είναι αξιοθαύμαστο αυτό που έγινε με τις ρίζες και την τροφοδοσία
των δέντρων. Στην αρχή χιλιάδες και εκατομμύρια ριζίδια καλύπτουν
την εξωτερική τοιχοποιία και φτάνουν με το προχώρημα του χρόνου στη
γη για νερό και τροφή. Μετά τα ριζίδια γίνονται ρίζες, προξενούν
μεγάλες ρωγμές στο θόλο και τον κατακερματίζουν, όμως δεν τον
αφήνουν να καταρρεύσει. Δεν τον αφήνουν οι ίδιες οι ρίζες που τον
κατέστρεψαν. Τον συγκρατούν και τέλος ρίζες, θόλος, τοιχοποιία
γίνονται ένα σύμπλεγμα γερά δεμένο με τους βράχους πάνω στους
οποίους έχει θεμελιωθεί το εκκλησάκι. Αυτή η συνεχής μετατόπιση του
κέντρου βάρους, η συνεχής εξισορρόπηση, η καταστροφή του τοίχου μα
ταυτόχρονα και το δέσιμο τους είναι ένα μεγάλο θαύμα που δεν μπορεί
ο άνθρωπος να το αμφισβητήσει.
Για λίγο φίλε αναγνώστη, επισκέπτη, προσκυνητή, διαβάτη σκέψου πόσα
πολλά συμβαίνουν τη στιγμή που παρατηρείται αυτό το σύνολο. Η τροφή
και το νερό ανεβαίνουν στα δέντρα, αυτά μεγαλώνουν ή τουλάχιστον
ζουν, οι ρίζες αυξάνονται, ο τοίχος ραγίζει, οι ρωγμές διευρύνονται
και τα κομμάτια του τοίχου δένονται και στερεώνονται από τις ρίζες
και επιτυγχάνεται η εξισορρόπηση. Σκέψου, αυτό γίνεται κάθε στιγμή,
κάθε λεπτό, κάθε μέρα. Έτσι αυτό το δημιούργημα βρίσκεται αιώνες
τώρα σε κίνηση. Σκέψου όμως και κάτι άλλο. Αυτό που όλοι θαυμάζουμε
κινδυνεύει να καταστραφεί από την επέμβαση του ανθρώπου, τη δική μας
επέμβαση. Επεμβαίνουμε βάναυσα παρακινούμενοι από εγωιστικά κίνητρα
και με αφέλεια κάνουμε πράξεις που προκαλούν την καταστροφή και
διαταράσσουν αυτή την αρμονία και δεν κάνουμε τον απλό συλλογισμό
ότι δεν είναι δυνατόν να δεχτούμε βοήθεια από κάτι που το
καταστρέφουμε, από τις ρίζες και τα κλαδιά που κόβονται για να
γίνουν φυλακτά.
ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΚΑΙ
ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ
Μερικά
ευρήματα κατά καιρούς μας κάνουν να πιστεύουμε ότι ο γύρω χώρος έχει
κάποιο αρχαιολογικό ενδιαφέρον. Με απλή παρατήρηση διαπιστώνουμε ότι
η περιοχή ανάμεσα στο εκκλησάκι και το Δασοχώρι (Λυκούρεση) είναι
διάσπαρτη από κεραμικά. Στην περιοχή γύρω από την Αγία Θεοδώρα
υπάρχουν πολλά εκκλησάκια άλλα σε καλή κατάσταση και άλλα όχι. (Αγ.
Βαρβάρα – Αγ. Δημήτριος – Αγ. Βασίλειος κ.λπ.)
Τα ευρήματα που αναφέρθηκαν μέχρι τώρα είναι τρία ορειχάλκινα λαδικά
μέσα στο σπήλαιο από Βασταίους τη δεκαετία του ’60. Επίσης ο
Δημήτρης Παπακωνσταντίνου βρήκε την ίδια εποχή ένα αγαλματίδιο, τρία
πήλινα δοχεία και ένα σκεύος από ελεφαντόδοντο. Τα ευρήματα αυτά
παραδόθηκαν στον τότε Γυμνασιάρχη Μεγαλόπολης κ. Ζακόπουλο
(επιτετραμμένος αρχαιολογικής υπηρεσίας).
ΜΙΑ ΘΕΡΜΗ ΠΑΡΑΚΛΗΣΗ
Απ’ όσα
συνοπτικά εκτέθηκαν γίνεται φανερό ότι ο επισκέπτης βρίσκεται
μπροστά σε κάτι ξεχωριστό και μοναδικό. Σε κάτι πολύ σημαντικό απ’
όποια πλευρά κι αν το δει. Πρόκειται για ένα ανεπανάληπτο φαινόμενο.
Αυτή η διαπίστωση αναθέτει μία βαριά ευθύνη σε καθένα που θα περάσει
από εδώ. Πρέπει να κάνει ότι μπορεί για να βοηθήσει σε μία γενική
κινητοποίηση όλων για να σωθεί, να διαφυλαχτεί και να αξιοποιηθεί
αυτή η κληρονομιά. Οι κίνδυνοι που απειλούν το εκκλησάκι και το
περιβάλλον είναι άμεσοι. Μετά την κατασκευή του αμαξωτού δρόμου, εδώ
καταφθάνουν καθημερινά κύματα επισκεπτών και προσκυνητών και δεν
υπάρχει η κατάλληλη υποδομή για την υποδοχή τους και την εξυπηρέτησή
τους.
ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΙΛΟΥΣ
ΕΠΙΣΚΕΠΤΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΚΥΝΗΤΕΣ
Δεν έχουμε
την απαίτηση από τους επισκέπτες να νιώσουν αυτό που νιώθουν και
βιώνουν οι ντόπιοι που γεννήθηκαν, μεγάλωσαν και γέρασαν εδώ. Έχουμε
όμως την απαίτηση να σεβαστούν ο καθένας χωριστά την παράδοση μας,
το χώρο μας και τα όνειρά μας.
Φίλοι επισκέπτες, σας καλωσορίζουμε στην Αγία Θεοδώρα, σας ευχόμαστε
να περάσετε καλά. Σας υπενθυμίζουμε πως ότι βλέπετε τριγύρω σας
είναι και ανθρώπινο και φυσικό και θεϊκό, είναι κάτι που πρέπει να
προβληματίζει τον ανθρώπινο νου. Για όλους αυτούς τους λόγους κάνω
θερμή παράκληση σε όλους να συμπεριφέρονται κατά την επίσκεψή τους
στον ευαίσθητο αυτό χώρο με ευλάβεια και αγάπη.
Φεύγοντας δε από εδώ να κάνουν ότι μπορούν σαν άτομα ή σαν
οργανωμένες ομάδες για να σωθεί αυτή η πολιτιστική κληρονομιά.
Νίκος Παπακωνσταντίνου
| |
 |
|
 |
|
| |
...με
τον Δήμαρχο Μεγαλόπολης
κ. Μπούρα Παναγιώτη. |
|
... με τον τραγουδιστή
Γιώργο Δραμουντάνη ή αλλιώς καλλιτεχνικά Λουδοβίκο των Ανωγείων. |
|
|
|
